Trafiłeś na to forum, bo zainteresowały Cię gry planszowe? Coś słyszałeś, gdzieś widziałeś, że są takie gry, i że są fajne? A może nawet grałeś już u znajomych (Osadnicy z Catanu? Bohnanza/Fasolki? Wsiąść do Pociągu?) i masz ochotę zakupić swoją pierwszą planszówkę?
Świetnie - zapraszamy

Z poradnika dowiesz się:
- czym są planszówki
- jak wybrać grę najlepszą dla siebie - porady i liczne propozycje tytułów na różne okazje
- gdzie o planszówkach poczytać, zakupić je lub w nie pograć

Wstęp

Gry planszowe to nie jest zabawa tylko dla dzieci. Obecnie głównymi odbiorcami nowoczesnych planszówek są dorośli. Dlaczego? Współczesne gry, przy zachowaniu prostoty zasad, zapewniają grającym spory wysiłek umysłowy, napięcie związane z rywalizacją, a często także... wiele klimatu z popularnych filmów, książek, epok historycznych. Umożliwiają wybór i realizację własnej strategii, zaskakują, wciągają, pozwalają na żywą interakcję ze współgraczami, ale także odprężają, dają wiele radości.
To bez wątpienia coraz popularniejszy sposób spędzania wolnego czasu z rodziną i przyjaciółmi. Na planszówkowych imprezach/festiwalach, organizowanych cyklicznie w takich miastach jak Gliwice, Gdynia, Nowy Sącz, Wrocław i Brzeg,Poznań, Kraków, Łódź czy Warszawa bawią się znakomicie setki osób - zarówno doświadczonych, jak i początkujących planszówkowiczów, a także przypadkowych odwiedzających.
Zresztą już wcześniej planszówki łączyły ludzi. Swego czasu przy kawiarnianych stolikach pasjami grywano w szachy, domino czy Go... Dziś, wraz z pojawianiem się nowych, coraz ciekawszych gier, obserwujemy prawdziwy renesans tego typu rozrywki.

Gorąco namawiamy do lektury całości niniejszego tekstu - da Ci to w miarę kompletny zestaw informacji 'na początek'. Jeśli jednak szukasz tylko krótkiej porady, co kupić np na prezent dla rodziny czy przyjaciół, to przejdź od razu do części drugiej


Pierwsza część tekstu ( I ) wprowadzi Cię w planszówkową terminologię oraz pozwoli nieco lepiej sprecyzować kryteria poszukiwań

Druga ( II ), to konkretne propozycje gier w różnych kategoriach

W trzeciej części ( III ) znajdziesz porady, jak mądrze wybierać samodzielnie spośród bogatej oferty sklepów planszówkowych i gdzie szukać informacji, recenzji czy opinii o interesujących Cię grach. Dowiesz się również gdzie w Twojej okolicy można pograć w planszówki na różnego rodzaju festiwalach, czy podczas cyklicznych spotkań.


W razie potrzeby, chętnie odpowiemy na Twoje wątpliwości na forum. Pamiętaj jednak, że praktycznie WSZYSTKIE potrzebne informacje znajdziesz w podanych przez nas źródłach
Zadając na forum pytanie o pomoc w wyborze gry, podaj jednocześnie:
- miejscowość, z której do nas piszesz - może znajdzie się ktoś, kto ma grę o którą pytasz i będzie mógł ją przynieść na spotkanie planszówkowe w Twojej okolicy
- jakie gry już poznałeś
- które gry podobały się Tobie i Twoim współgraczom, a które wprost przeciwnie
- czy lubicie żywą interakcję (handlowanie, negocjacje, wojny itp) czy może spokojne budowanie
- z kim zamierzasz grać i w ile osób
- ile pieniędzy zamierzasz przeznaczyć na zakupy

Będzie nam bardzo miło, jeśli wrócisz na forum by opisać swoje wrażenia z rozgrywki, opowiedzieć czy 'prezent' się podobał, czy współgracze zadowoleni, czy może wprost przeciwnie... Twoje obserwacje pomoga innym użytkownikom forum w podjęciu decyzji

MASZ JAKIEŚ UWAGI, PROPOZYCJE ZMIAN W TYM PORADNIKU? SKORZYSTAJ Z PONIŻSZEGO ODNOŚNIKA:
Uwagi do tego wątku: viewtopic.php?f=1&t=6247
lub pisz do autora na PW

I




Zanim wejdziesz do sklepu...

...zadaj sobie kilka pytań:

- przy jakiej okazji zamierzasz grać?
Ustal w jakim celu kupujesz grę i kiedy najczęściej zaistnieje okazja, by w nią pograć.
Klasyczną 'okazją' jest spotkanie ze znajomymi lub rodziną. Podczas rodzinnego wieczoru z bliskimi, śmiało możesz proponować planszówki (kategoria gry rodzinne - najlepiej lekkie lub średnie) Ale jeśli to 'imieniny u cioci', a stoły uginają się od jadła i napoju wszelakiego , nie proponuj gry, która wymusi ich uprzątnięcie. Nada się raczej coś lżejszego, zabawowego (kategoria gry imprezowe)
Na okazyjnym spotkaniu ze znajomymi, nie katuj ich tytułem, który – choć potencjalnie świetny - rozkłada się kwadrans (stosy kart, żetonów, figurek) a zasady tłumaczy się kolejne pół godziny. Uciekną, a jeśli kiedykolwiek wrócą – zastrzelą Cię za każdą wzmiankę o grze planszowej. Inne gry wybiera się do rozgrywek z kumplem na przerwie lekcyjnej, inne do pogrania w zaciszu domowym ze swoim partnerem życiowym, jeszcze inne do wspólnego spędzenia czasu z dziećmi. Planszówkowicze zwykli budować swoje biblioteki gier, dzięki którym dysponują tytułami na każdą okazję. Ty nie musisz kupować od razu całego naręcza planszówek - wybierz jeden, ale mądrze. Odpowiednie kategorie znajdziesz w części II niniejszego tekstu, w dziale 'Propozycje'

- z kim zamierzasz grać najczęściej?
W grach planszowych bardzo wyraźnie widać cechy charakteru i upodobania graczy. Bierz je pod uwagę. Zakochana w sobie para papużek-nierozłączek niekoniecznie ucieszy się, gdy sprezentujesz im planszówkę polegającą na toczeniu wojen i snuciu intryg. Osoby lubiące rywalizować raczej nie spełnią się przy grze z niewielką interakcją.
Ostrożnie oceniaj poziom znajomości języka angielskiego wśród potencjalnych współgraczy. Na początek radzimy Ci wybrać grę w pełnej polskiej wersji językowej (PL), ewentualnie grę z tłumaczeniem instrukcji i niektórych elementów (ENG/PL, lub GER/PL).
Pamiętaj, że nic Ci po najlepszej nawet grze z rankingu BGG - boardgamegeek.com (o nim nieco niżej), jeśli nikt ze znajomych i rodziny nie będzie chciał w nią grać. Lepsza od niej, będzie ta z niższej pozycji, która jednak ma szanse spodobać się Twoim potencjalnym współgraczom. Dobieraj zatem gry nie tylko pod kątem własnych upodobań, ale przede wszystkim pod kątem upodobań ludzi, którzy będą z Tobą grali. Przynajmniej na początku

- ile osób będziesz miał do dyspozycji?
Również ważna kwestia. Gry są często 'szyte na miarę', na konkretną liczbę osób i przy niej sprawdzają się najlepiej, a przy innej liczbie graczy nie zawsze wygląda to tak, jak powinno wyglądać. Powiedzmy,że spodobała Ci się gra, przy której teoretycznie może bawić się 3 do 5 osób, ale wszystkie recenzje i opinie twierdzą, że tak naprawdę to najlepiej gra się w kompletnym składzie. Uwierz, nie warto jej kupować, jeśli przewidujesz, że uda Ci się zebrać do rozgrywki 3, czasami 4 osoby. Po prostu szkoda pieniędzy, bo jest duże prawdopodobieństwo, że gra się Wam nie spodoba – jak mówią planszówkowicze: 'nie rozwinie skrzydeł'. Zwłaszcza istotne jest to w przypadku gry 'na prezent'. Zadbaj, żeby znajoma, bezdzietna para również sama mogła sobie pograć w planszówkę, którą od Ciebie dostanie, bez konieczności zapraszania znajomych (czyli dobrze działający wariant 2os konieczny!)

- ile możesz wydać na gry?
Cóż - pojedyncza gra to zwykle wydatek rzędu 100-150 zł. Tańsze są zwykle gry dwuosobowe i karciane, a z kolei gry ze spora ilością elementów (plastikowe figurki, karty) bywają i sporo droższe. Warto więc dobrze się zastanowić, zanim dokonamy wyboru. Zastanowić i poszukać atrakcyjnej ceny w sklepach, także internetowych.
Pomocnym narzędziem jest tutaj specjalna cenowa wyszukiwarka gier, stworzona przez użytkownika 'kkaczynski'. Dzięki niej szybko i sprawnie zorientujesz się w jakiej cenie oferują szukaną grę największe planszówkowe sklepy internetowe i stacjonarne.
Polecam też przejrzenie forumowego wątku 'Handel, wymiana – oferty prywatne'
Często można tam zakupić gry w atrakcyjnej cenie, i – prawie zawsze – w bardzo dobrym lub idealnym stanie. W tym wątku będziecie mogli także sprzedać lub wymienić na inną, zakupioną grę, która nie znajdzie Waszego uznania.


Kultura gry
Podczas rozgrywki warto przestrzegać poniższych zasad

1. Gracze powinni przystępować do rozgrywki z wolą zwycięstwa, a w jej trakcie dążyć do wygranej zgodnie z zasadami gry. W ten sposób zabawa podczas rozgrywki jest większa.

2. Każdy z graczy przystępuję do rozgrywki na równych prawach. Nie jest dobrze widziane faworyzowanie lub dyskryminowanie któregokolwiek ze współgraczy, ze względu na nasze sympatie, antypatie lub zobowiązania w życiu prywatnym. Nie proś swojego partnera życiowego: "Misiu-Pysiu, nie atakuj mnie swoimi wojskami... Przecież ja Cię kocham' Nawet nie wiesz jak bardzo irytujące jest takie zachowanie dla innych współgraczy...

3. Gry mają integrować, a nie dzielić. Niemile widziane są celowe złośliwe zagrania, które nie mają żadnego widocznego związku z walką o zwycięstwo, lub 'gnębienie' swoimi posunięciami któregoś z graczy. Powinieneś w równej mierze dążyć do zwycięstwa na planszy, jak i dbać o dobrą atmosferę wśród współgraczy.

4. Jeśli macie jakieś wątpliwości co do zasad, to ustalcie między sobą jak gracie, i konsekwentnie się tego trzymajcie. Nie bój się pójść na kompromis - długotrwałe wykłócanie się o zasady skutecznie zabije klimat każdej rozgrywki.
Najlepiej jednak sprawdzić w internecie, czy ktoś już nie miał podobnego problemu (forum gry-planszowe i serwis boardgamegeek.com) lub poszukać oficjalnego FAQa na stronach wydawcy.

5. Nie przeciągaj swojej kolejki w nieskończoność - inni też chcą zagrać.

6. Nie oszukuj! Jeśli masz zamiar to robić, lepiej nie siadaj do żadnej gry.

7. Zawsze graj do końca, nawet jeśli przesądzona jest Twoja porażka. Odchodzenie od stołu przed końcem rozgrywki, psuje zabawę pozostałym współgraczom, a przecież nie o to chodzi.

8. Po zakończonej zabawie podziękuj wszystkim graczom za mile spędzony czas i zaoferuj pomoc w złożeniu elementów gry do pudełka.

9. Nie przenoś emocji wynikłych w trakcie gry, do życia prywatnego. Nie wypominaj innym po zakończeniu rozgrywki absurdalnych, nielogicznych zagrań, nie obrażaj się za niekorzystne dla siebie posunięcia współgraczy. Nie zmieniaj zdania o swoim przyjacielu, który w czasie rozgrywki złośliwym, ale zgodnym z regułami zagraniem, pozbawił Cię zwycięstwa. To była tylko gra!

10. Szanuj grę! Podczas rozgrywki nie ma mowy np o zginaniu/mięciu kart, czy dotykaniu ich brudnymi palcami. Niejednokrotnie nie zdajesz sobie sprawy jak wartościowa jest dana gra, albo ile znaczy dla jej właściciela. Poza tym ma służyć na lata rozgrywek, więc im dłużej pozostanie w dobrym stanie, tym przyjemniej będzie się w nią grało w przyszłości. A jeśli właściciel zapragnie ją sprzedać, jej stan będzie mieć istotny wpływ na uzyskaną cenę.

O planszówkowym savoir-vivre można przeczytać również tutaj


Mini-słownik pojęć

Zanim przejdziesz do lektury recenzji, wątków na forum etc, warto wyjaśnić kilka popularnych pojęć, pojawiających się często na tym forum (pełny słownik - w języku angielskim - znajdziesz tutaj)

- mechanika - ogól zasad obowiązujących w danej grze. Terminu tego używa się również na określenie najważniejszych, najbardziej charakterystycznych aspektów rozgrywki, decydujących o kształcie gry. Przykłady? Proszę bardzo:
'worker placement' (rozmieszczanie pracowników) - rozmieszczanie naszych pionów w konkretnych miejscach na planszy, które dadzą nam w efekcie pewną określoną korzyść (np umieszczam jednego ludzika na polu 'Las', on wykonuje akcję i dostarcza mi drewno)
'card-driven' (dosł. napędzana kartami) - sterowanie ruchem pionów czy żetonami oddziałów wojskowych, za pomocą ograniczonej ilości kart akcji wykładanych z ręki, posiadających odpowiednią wartość liczbową (np symbolizującą punkty ruchu) lub pozwalających na zainicjowanie opisanego na karcie efektu (zdarzenia)
'set collection' - kolekcjonowanie kart różnych rodzajów - im więcej kart danego rodzaju mamy, tym więcej każda z nich jest warta punktów
'tile placement' - dokładanie żetonów - zwykle żetonów terenu, dzięki czemu powstaje większa całość (np mapa zbudowana z żetonów terenu).
...i tak dalej....
Rodzajów mechaniki jest wiele. Różne gry w swoich zasadach wykorzystują czasem podobne mechanizmy, dlatego można wydzielić pewne kategorie gier ze względu na ich mechanikę.Takie kategoryzowanie ułatwia potem szukanie tytułów odpowiadających naszym preferencjom

- interakcja - wzajemne oddziaływanie graczy na siebie poprzez mechanikę gry. Są różne rodzaje interakcji, występujące w różnym natężeniu:
bezpośrednia- wojny, najazdy, zabieranie czegoś przeciwnikom lub niszczenie
pośrednia - na przykład kupowanie i sprzedaż surowców na wspólnym rynku, co wpływa na ich ceny dla wszystkich graczy, albo blokowanie pól, które inny gracz chciałby zająć (wykorzystać)
Ciekawym rodzajem interakcji jest kooperacja, na której opierają się niektóre gry. Gracze muszą wówczas planować działania wspólnie, współpracując dla osiągnięcia celu (np opanowania epidemii, pokonania wspólnego wroga)

Niektórzy lubią interakcję bezpośrednią, a pośrednia jest dla nich zbyt mało konfrontacyjna. Inni wolą, by współgracze nie przeszkadzali im we wdrażaniu przyjętej strategii. De gustibus...
Generalnie przyjęło się uważać, że płeć piękna raczej nie jest zainteresowana grami z interakcją bezpośrednią (w których zwykle trzeba być agresywnym, by wygrać), podczas gdy chłopaki nudzą się przy spokojnych grach o niewielkiej interakcji. Wyjątków od tej zasady jest jednak tak wiele, że można właściwie uznać ją za stereotyp

- gra zbalansowana / zepsuta - współczesne gry planszowe charakteryzują się mnogością strategii, jakie gracz może obrać w celu osiągnięcia jak najlepszego wyniku. Zbalansowana gra to taka, w której każda z możliwych do zastosowania strategii daje mniej więcej podobne szanse na zwycięstwo stosującym ją graczom, i tylko od ich umiejętności/sprawności zależy, kto wygra. Zbalansowanie jest również istotne w przypadku, gdy mamy do czynienia z grami, w których każdy z graczy zaczyna rozgrywkę z innymi zasobami (np prowadząc inne państwa/frakcje, różniące się początkowo potencjałem militarnym, gospodarczym, politycznym etc) - wówczas oczywiście chodzi o to, by każdy z nich miał mniej więcej równe szanse na zwycięstwo, pomimo różnic w początkowym ustawieniu.
Gra zepsuta to drastyczna odwrotność gry zbalansowanej. Termin ten oznacza, że istnieje jedna strategia/frakcja, która na tyle wyraźnie dominuje nad pozostałymi, że właściwie za każdym razem wygrywa stosujący/prowadzący ją gracz, bez względu na jego umiejętności. W takiej sytuacji rozgrywka właściwie... nie ma sensu.

- grywalność - termin określający subiektywne odczucie satysfakcji z rozgrywki. Tytuły o dużej grywalności często wywołują podczas rozgrywki duże emocje i chętnie do nich wracamy. Na grywalność wpływ mają nasze preferencje co do mechaniki gry, rodzajów interakcji, poziomu losowości, brak downtime'u (długiego oczekiwania na własną turę), dobre zbalansowanie, a wreszcie także jakość grafiki i wykonania gry, czy atrakcyjny temat.

- losowość - termin określający jak wiele elementów (np kart, żetonów) pojawia się w grze losowo, lub jak wiele sytuacji zaistniałych w trakcie rozgrywki jest losowo rozstrzyganych. W grze cięższej, bardziej mózgożernej, losowość zapewnia wysokie replayability (czyli regrywalność), dzięki różnorodnemu ustawieniu początkowemu (np inny układ kart za każdym razem, powodujący odmienne dylematy dla graczy). W lżejszych grach rodzinnych, losowość pomaga graczom słabszym lub młodszym, rywalizować na równi z graczami lepszymi/bardziej doświadczonymi, na skutek bardziej losowych rozstrzygnięć (np rzutów kostkami)

Losowość może wyrażać się na różne sposoby: rzut kostką, dobieranie kart z zakrytej talii, losowanie żetonów lub drewnianych kostek z woreczka... Grą całkowicie losową można nazwać większość tytułów dla dzieci, opartych na mechanice 'rzuć kostką i przesuń się o tyle pól do przodu', popularną karcianą 'wojnę' czy... rzut monetą. Są w 100% losowe i właściwie nie powinno się ich nawet nazywać 'grami' (w 'grze' występuje wszak jakiś element decydowania, mający wpływ na przebieg rozgrywki). Grami nielosowymi, czyli w 100% decyzyjnymi, są choćby szachy czy warcaby.
Współczesne planszówki to gry albo wyłącznie decyzyjne, albo o ograniczonym elemencie losowości, sprawnie wplecionym w tematykę gry i pozostawiającym graczom wiele miejsca na realizowanie przyjętych planów. Wygrywa lepszy, a nie 'bardziej fartowny'

- downtime - to 'czas oczekiwania na swoją turę'. W niektórych grach (np w szachach lub w skomplikowanych grach wojennych z setkami żetonów), gdzie trzeba dokładnie analizować konsekwencje własnych posunięć, na swój ruch trzeba niekiedy długo czekać. Może doprowadzić to do znudzenia współgraczy. Nowoczesne gry rodzinne (a takie właśnie proponujemy Ci poniżej) charakteryzują się krótkim 'downtimem'. Często w ogóle go nie posiadają, bo w turze przeciwnika trzeba np oferować mu towary na sprzedaż, czy obserwować, jaką obrał strategię.

- replayability - czyli 'regrywalność'. Termin oznaczający potencjał gry w zakresie unikalności i niepowtarzalności kolejnych rozgrywek. Innymi słowy - jak szybko każda kolejna rozgrywka zacznie przypominać poprzednie, a przez to trochę nudzić graczy. Dobre gry mają replayability na wysokim poziomie, przez co zawsze, nawet po kilkudziesięciu partiach, stanowią dla gracza wyzwanie i swego rodzaju novum. Gry o niskiej regrywalności szybko stają się dość powtarzalne. Replayability zapewniane jest np. poprzez losowy dobór kart wydarzeń, losowe określanie warunków początkowych/warunków zwycięstwa, rzuty kostką czy wreszcie poczynania graczy.

- mózgożerność - Zauważyłeś, że szachy zapewniają graczom nieco więcej strategii, kombinacji i możliwości niż warcaby, prawda? Tak - szachy są zdecydowanie bardziej 'mózgożerne' niż warcaby. Termin ten oznacza potocznie wysiłek umysłowy, jaki gracze ponoszą w trakcie rozgrywki. Gry mózgożerne (zwane też 'ciężkimi') pozwalają na zastosowanie różnorodnych strategii, których skutki są w trakcie rozgrywki dalekosiężne. Wśród naszych propozycji w części drugiej poradnika ( II ) oznaczyliśmy je w poszczególnych kategoriach jako ambitniejsze tytuły warte zainteresowania. Spokojnie - częste granie w 'mózgożerne gry planszowe' nie spowoduje raczej ubytków w tym cennym organie . Mamy wrażenie, że wręcz odwrotnie - intensywne używanie mózgu prowadzi bowiem do jego rozwoju!

- skalowalność - czyli różnica w jakości rozgrywki, w zależności o ilości graczy. Gry planszowe posiadają zwykle warianty rozgrywki na różną liczbę graczy. Ale jeśli na pudełku napisane jest, że w dany tytuł można grać w 3, 4 czy 5 osób, nie oznacza to automatycznie, że przy każdej ilości osób będziemy bawić się równie dobrze. Gry, które dobrze się 'skalują', oferują podobną jakość i podobne wrażenia z rozgrywki przy każdej liczbie graczy. Te, które skalują się gorzej, dają sporo zabawy np przy 5, 6 graczach, ale przy 3 i 4 rozgrywka może być zauważalnie słabsza.
Dlatego zanim zakupisz grę, dowiedz się (od sprzedawcy, na forum) jak będzie się ona sprawować w danej liczbie graczy, których masz do dyspozycji.

II




Propozycje

Bardzo ważny jest intrygujący, satysfakcjonujący początek – byś Ty, Twoja rodzina i znajomi, dobrze bawili się już przy pierwszej zakupionej grze. No i nie żałowali wydanych pieniędzy W tym celu powstała ta lista. Ma Ci służyć inspiracją i pomocą.

Poniżej proponujemy tytuły, które są dostępne bez większych problemu w polskich sklepach planszówkowych i które są uważane za jedne z najlepszych w swoim gatunku, a przy tym bardzo przystępne, o jasnych zasadach.
Między innymi z tych powodów uznaliśmy je za najciekawsze dla osób stawiających dopiero pierwsze kroki w planszówkowym hobby. Jesteśmy przekonani, że wymienione tytuły mają duże szanse przypaść Wam do gustu.
Pamiętaj jednak, że rynek gier planszowych jest przebogaty. Mamy nadzieję, że rozpoczniesz wkrótce własne poszukiwania. Musisz wiedzieć, że odkrywanie nowych, ciekawych tytułów to jedna z najfajniejszych rzeczy w tym hobby.


Oznaczenia

PL - gra do nabycia w pełnej polskiej wersji językowej
ENG/PL lub GER/PL – wydanie angielskie lub niemieckie, instrukcja PL i tłumaczenie elementów gry jest do ściągnięcia z internetu (serwis boardgamegeek.com) lub dołączana przy zakupie w sklepie. Najczęściej nie występują w trakcie gry żadne problemy językowe, bez względu na wiek i językowe zdolności współgraczy
ENG lub GER - gra dostępna w wersji angielskiej/niemieckiej. Zwykle w przypadku takich gier jedna osoba musi znać dany język na dobrym poziomie, żeby wytłumaczyć zasady, ew zrobić tłumaczenie elementów. Pozostali gracze powinni znać ten język na poziomie wystarczającym do zrozumienia np właśnie wyciągniętej karty zdarzeń etc (zwykle poziom bardzo przeciętny)
ENG+ - gry wymagające dobrej znajomości języka angielskiego u wszystkich graczy

lekkie – gry, które mają dużą szansę spodobać się każdemu, w każdym przedziale wiekowym. Proste zasady, krótki czas rozkładania gry i umiarkowany czas rozgrywki, a przy tym duża grywalność – to kryteria, którymi się kierowaliśmy przy wyborze. Bardzo dobre na początek przygody z grami planszowymi.

średnie - wymagają od graczy nieco dokładniejszego planowania i skupienia nad przebiegiem rozgrywki, choć zasady pozostają wciąż proste. Losowość ma mniejszy wpływ na rozgrywkę niż w lekkich, a o wygranej decydują głównie właściwe decyzje, podjęte w różnych momentach gry. Powinny się sprawdzić jako pierwsza planszówka.

ambitniejsze tytuły warte zainteresowania – tutaj proponujemy bardziej złożone i mózgożerne gry, wymagające większego skupienia (zwykle nieco dłuższy czas rozgrywki, wiele rodzajów interakcji) które pełnię oferowanych możliwości, strategii, dróg prowadzących do zwycięstwa odsłaniają w miarę zdobywania przez graczy doświadczenia. Przyswojenie zasad wciąż nie powinno stanowić żadnego problemu, nadają się jednak przede wszystkim do systematycznych rozgrywek w stałej grupie - wtedy dopiero odkrywają swoją prawdziwą naturę. Polecamy je osobom bardziej wymagającym, szukającym czegoś ambitniejszego, ale już PO zakupie swojej pierwszej planszówki.


--------------------------------------------------------------------------------

Gry rodzinne i na spotkania ze znajomymi – Najbardziej uniwersalny gatunek gier. Atrakcyjne wydanie, nieskomplikowane zasady i bardzo, bardzo duża grywalność sprawiają, że zwykle świetnie bawią się przy nich osoby w każdym wieku, na spotkaniach rodzinnych czy w gronie przyjaciół. Tury trwają krótko, rozgrywka jest dynamiczna, zwykle o dużej interakcji. Można sobie nawzajem trochę 'poprzeszkadzać', jest sporo śmiechu. Prezentowane poniżej tytuły świetnie nadają się też na wciąganie w planszówkowe hobby nowych osób.

lekkie
- Osadnicy z Catanu (PL, 3-4 os, recenzja, videorecenzja, recenzja, instrukcja) - osadnicy przybyli na wyspę. Który z nich pierwszy zbuduje wioski, miasta, drogi? Który trafniej zainwestuje? Który lepiej będzie negocjował wymiany towarów? Pozycja obowiązkowa dla początkujących planszówkowiczów! Do tej pory, na całym świecie sprzedało się 15 milionów egzemplarzy gry.
- Dixit (PL, 3-6 os, recenzja, recenzja, videorecenzja) - wspaniała, niebanalna gra polegająca na odgadywaniu skojarzeń, które graczom nasunęły unikalne, bajkowo ilustrowane karty, rodem z 'Alicji w Krainie Czarów', 'Dziadka do orzechów' czy 'Małego Księcia'. Doskonały prezent, praktycznie w ciemno - Dixita pokocha każdy, nawet jeśli nigdy do tej pory planszówkami się nie interesował
- Cytadela (PL, 2-8 os, recenzja, recenzja ) - nieskomplikowana karciana gra o budowaniu miasta. Pełna intryg i złośliwości, ale też wzbudzająca salwy śmiechu i świetnie przyjmowana w każdym towarzystwie
- Wsiąść do Pociągu:Europa (PL, 3-5 os, videorecenzja, recenzja wersji amerykańskiej, recenzja wersji amerykańskiej) - budowanie połączeń kolejowych pomiędzy europejskimi miastami, za pomocą zestawów kart z wagonami różnego koloru. Będziesz budował krótkie linie, czy może zainwestujesz w realizację wysoko punktowanego połączenia transkontynetalnego?
- Carcassone (PL, 2-4 os, recenzja, recenzja, videorecenzja) - budowa zamku i odkrywanie jego okolic, za pomocą odsłanianych płytek terenu. Sam zbuduj mapę okolic zamku Carcassonne!
- Fauna (PL, 2-6 os, recenzja) - zgadnij, ile waży zimorodek? Albo jakiej długości ogon ma kangur? Fauna to gra rodzinna w odgadywanie i szacowanie wymiarów i rejonów bytowania zwierząt, która niepostrzeżenie nauczy grających wiele ciekawostek ze świata przyrody
- Niagara (PL, 3-5 os, recenzja, instrukcja) - małe kanoe w rwącym nurcie rzeki radzi sobie nadspodziewanie dobrze, zbierając cenne kryształki. Niestety, zbliża się do progu wodospadu...
- Zooloretto (PL, 2-5, recenzja, videorecenzja) - zarządzanie ogrodem zoologicznym. Zwierzęta przyjeżdżają na ciężarówkach - ale gdzie je umieścić? Na wybiegu? W halach? A może zbudować budkę z hamburgerami, żeby zwiększyć popularność Twojego zoo?


średnie
- Stone Age (ENG/PL, 2-4 os, recenzja, recenzja) - pokieruj rozwojem plemienia, zbieraj zasoby, gromadź żywność, rozmnażaj się i rozwijaj cywilizacyjnie. Bacznie obserwuj konkurentów i podkupuj potrzebne im wysoko punktowane karty rozwoju
- Dominion (PL, 2-4 os, recenzja, recenzja, videorecenzja) - hitowa gra planszówkowych targów Essen'08. Gracze budują własne, autorskie talie kart akcji, a potem za ich pomocą kupują punkty zwycięstwa. Czy Twoja talia okaże się skuteczniejsza? Czy umieścisz w niej jakies nieprzyjemne niespodzianki dla przeciwników? Proste, przejrzyste, emocjonujące!
- Samurai (PL, 2-4 os, recenzja, videorecenzja, instrukcja ) - elegancka gra o kontroli nad Japonią w erze szogunów - wbrew pozorom nie jest to gra wojenna!
- Wysokie Napięcie (PL, 2-6 os,recenzja, recenzja, videorecenzja) - walka koncernów energetycznych o osiągnięcie jak najrozleglejszej sieci. Znakomita symulacja rynku surowców energetycznych i dynamiczne licytacje
- Neuroshima Hex (PL, 2-4 os, recenzja, recenzja) - najbardziej znana i najlepsza polska gra, teraz w nowej szacie graficznej. Poprowadź jedną z czterech różnych armii do zwycięstwa. Postapokaliptyczny świat, pełna napięcia, szybka rozgrywka. Świetna gra do dynamicznych rozgrywek z kolegami
- Smallworld (ENG/PL, 2-5 os, recenzja, recenzja, recenzja) - obejmij kontrolę nad jedną z niesamowitych ras w bajkowym świecie fantasy! W jednej rozgrywce przyjdzie Ci prowadzić Dyplomatyczne Krasnoludy, w innej Heroiczne Niziołki... Kombinacji cech ras jest mnóstwo, ale władcami Smallworldu może zostać tylko jedna!

ambitniejsze tytuły warte zainteresowania
- Puerto Rico (PL, 2-5 os, recenzja, videorecenzja, instrukcja) - rozbudowywanie własnych posiadłości na wyspie Puerto Rico. W co zainwestować? W Tytoń, kawę, indygo, a może w najtańszą kukurydzę? W którym momencie sprzedać wyprodukowane towary?
- Agricola (PL, 1-5 os, recenzja, recenzja, videorecenzja, instrukcja) - aktualnie zajmująca 1 miejsce w rankingu najlepszych gier świata, Agricola przedstawia w interesujący sposób dolę XVII-wiecznej rodziny chłopskiej. Obsiewanie pól, sadzenie warzyw, hodowla, żniwa, rozbudowa domostwa - wszystko to budzi w Agricoli zaskakująco wiele emocji
- Cywilizacja: Poprzez Wieki (PL, 2-4 os, recenzja, recenzja-eng) - planszowa wersja 'Civilization', kultowej serii gier komputerowych. Teraz możesz udowodnić wyższość zbudowanego przez siebie społeczeństwa nad cywilizacjami innych graczy w jeden wieczór!
- Boże Igrzysko (PL, 3-4 os, recenzja, videorecenzja, recenzja) - jeden z najlepszych autorów gier planszowych, Martin Wallace, zafascynowany książką Normana Daviesa 'Boże Igrzysko', stworzył grę opisująca czasy świetności i upadku szlacheckiej Rzeczypospolitej. Czy prywata magnaterii weźmie górę nad interesy Ojczyzny? Czy wojny z sąsiadami spustoszą polskie ziemie?
- Caylus (ENG/PL, 2-5 osób, recenzja recenzja, videorecenzja) - jedna z najlepszych 'mózgożernych' gier świata. Wspólnie budujecie zamek we Francji, ale tylko jeden z budowniczych zdobędzie łaskę króla.

-------------------------------------------------------------------------------

Gry dwuosobowe – wiele gier posiada warianty dwuosobowej rozgrywki, lecz nie zawsze jest ona równie interesująca, co rozgrywka wieloosobowa. Dlatego w tej kategorii proponujemy tytuły specjalnie dedykowane do pojedynków 'jeden na jednego', lub naprawdę świetnie się w tym wariancie sprawdzające gry wieloosobowe. Warto wybierać je wspólnie z naszym potencjalnym współgraczem. W tej kategorii znajdziemy najróżniejsze tytuły: od króciutkich, nieco abstrakcyjnych karcianek, po ambitne, mózgożerne strategie. Do wyboru, do koloru.

lekkie
- Zaginione Miasta (PL, recenzja, videorecenzja instrukcja) - który z archeologów odkryje szybciej ruiny miast zaginionych cywilizacji? Gra bardzo lubiana przez kobiety.
- Władca Pierścieni:Konfrontacja (ENG/PL, recenzja, instrukcja) - Poprowadź Drużynę Pierścienia w pełnej napięcia wyprawie do Mordoru. Wydają Ci się słabsi od sług Ciemności? Wykorzystaj swój spryt i ich unikalne umiejętności

średnie
- Neuroshima Hex (PL, 2-4 os, recenzja, recenzja) - najbardziej znana i najlepsza polska gra, teraz w nowej szacie graficznej. Poprowadź jedną z czterech różnych armii do zwycięstwa. Postapokaliptyczny świat, pełna napięcia, szybka rozgrywka. Świetna gra do dynamicznych rozgrywek z kolegami
- Hawana(PL, 2-4, recenzja, videorecenzja, recenzja) - Zbieraj materiały budowlane, zatrudniaj robotników, buduj unikalne obiekty w stolicy Kuby, ale nie zapomnij tez nasłać na swojego przeciwnika poborcy podatkowego, albo nawet złodzieja
- Mr Jack - (ENG/PL, recenzja w audycji 'Planszostacja', videorecenzja) - gra logiczno-detektywistyczna. Teraz już Kuba Rozpruwacz się nie wymknie - wiadomo, że osławionym przestępcą jest jedna z osmiu postaci. Potrafisz przechytrzyć Kubę i odkryć jego tożsamość?
- Osadnicy z Catanu: Gra Karciana (PL, informacja wydawcy) - karciana wersja planszowego hitu 'Osadnicy z Catanu', przeznaczona specjalnie dla dwóch osób.
- Claustrophobia (ENG/PL, recenzja, videorecenzja, recenzja) - Czy odważysz się wyruszyć na czele grupy śmiałków, aby stawić czoła Demonowi w mrocznych podziemiach? Proste zasady, znakomite wykonanie, szybki czas rozgrywki, klimatyczne scenariusze.

ambitniejsze tytuły warte zainteresowania
- Caylus (ENG/PL, 2-5 osób, recenzja, recenzja, videorecenzja) - jedna z najlepszych 'mózgożernych' gier świata. Wspólnie budujecie zamek we Francji, ale tylko jeden z budowniczych zdobędzie łaskę króla.
- Race for the Galaxy (ENG/PL, 2-4 os, recenzja, recenzja) - szybka, lecz wymagająca gra karciana. Zbuduj kosmiczną cywilizację, która okaże się najskuteczniejsza w zdobywaniu punktów zwycięstwa. Wykaż się elastycznością, odkrywaj bogactwo istniejących w grze strategii.
- Twilight Struggle (ENG+,recenzja ) - Zimna Wojna, polityczna walka mocarstw. Buduj strefę wpływów USA lub ZSRR, wykorzystaj w odpowiednim momencie Fidela Castro, Lecha Wałęsę, stwórz bloki wojskowe... Ale pamiętaj - nie przeciągaj struny, bo grozi to wojną atomową! Doskonała gra dla pasjonatów historii najnowszej.
- Stronghold (PL, 2-4 os, recenzja, videorecenzja) - Szturm sił ciemności na potężną twierdzę. Czy garstka śmiałków wytrzyma 8 dni oblężenia, by dać czas królestwu na przygotowanie się do wojny? A przeciwko nim trebusze, balisty, podkopy, sabotażyści, potężna magia...
- Warhammer:Inwazja (PL lub ENG,2 os, recenzja, videorecenzja, pierwsze wrażenia) - w świecie Warhammera Orkowie, Krasnoludy, mieszkańcy Imperium i bestie Chaosu toczą nieustanną, brutalną wojnę. Karciana gra kolekcjonerska, która jednak bardzo dobrze sprawdza się w samym tylko zestawie podstawowym.

---------------------------------------------------------------------------------

Graj z dziećmi (i nie tylko!) - są to gry dedykowane do grania z dziećmi, zwykle w wieku od 4 do 9 lat, z założenia lekkie. Bardzo proste zasady, przyjazny temat, atrakcyjna grafika zachęci je do zabawy. Warto podkreślić, że nie znajdziemy w nich oklepanego mechanizmu 'rzuć kostką przesuń się do przodu o liczbę pól równą ilości wyrzuconych oczek' (roll-and-move), znanego choćby z 'chińczyka' - o nie! Zmuszają one do kombinowania, podejmowania decyzji, określania celów do osiągnięcia - oczywiście, wszystko na miarę możliwości naszych dzieci. Często sami będziemy zaskoczeni, jak dobrze sami się bawimy przy tych grach także my - dorośli.

- Super Farmer(PL, 2-4 os, recenzja, recenzja)
- Hooop! (2-4 os, PL, recenzja)
- Pędzące żółwie (PL, 2-5 os, instrukcja, videorecenzja )
- Hej, to moja ryba! (PL, 2-4 os, recenzja)
- Wilki i Owce (PL, 2-4 os, recenzja, recenzja)
- Zlot Czarownic (PL, 2-6 os, videorecenzja, recenzja, recenzje)
- Noc Magów (PL, 2-4 os, recenzja)
- Skubane Kurczaki (PL, 2-4 os, opis gry)
- Re Re Kum Kum (PL, 2-6 os, recenzja, opis gry)

gry dla dzieci w wieku 3-5

---------------------------------------------------------------------------------

Gry nawiązujące tematem do popkultury – to zwykle doskonały prezent dla miłośników danego tematu. Charakteryzują je eleganckie wydania, sporo miłych dla oka rekwizytów (karty, figurki), a przede wszystkim wyczuwalny klimat oryginalnej powieści, filmu czy gry komputerowej.

Mitologia Cthulhu
- Arkham Horror (PL, 1-8 os, recenzja, recenzja) - kooperacyjna gra przygodowa nawiązująca do literatury H.P.Lovecrafta, w której gracze usiłują powstrzymać przyjście Wielkich Przedwiecznych

Gry osadzone w tolkienowskim Śródziemiu, m.in.,
- War of the Ring (ENG+/PL, 2-4 os, recenzja)
- Władca Pierścieni:Konfrontacja (ENG/PL, 2 os, recenzja,instrukcja ),
- Middle-Earth Quest (ENG+, 2-4 os, videorecenzja)

Gry osadzone w Starym Świecie, znanym z systemu RPG Warhammer
- Chaos in the Old World (ENG, 3-4 os, pierwsze wrażenia) - Jako dysponujący unkalnymi zdolnościami bogowie Chaosu (Tzeentch, Khrone, Nurgle lub Slaannesh) walczycie o dominację w poszczególnych krainach Starego Świata
- Warhammer:Inwazja (PL lub ENG,2 os, recenzja, videorecenzja, pierwsze wrażenia) - w świecie Warhammera Orkowie, Krasnoludy, mieszkańcy Imperium i bestie Chaosu toczą nieustanną, brutalną wojnę. Karciana gra kolekcjonerska, która jednak bardzo dobrze sprawdza się w samym tylko zestawie podstawowym.

Warhammer 40K
- Horus Heresy (ENG+/PL, 2 os, videorecenzja) - zdrada Horusa stanowi jedno z epokowych wydarzeń uniwersum WH40K. Teraz możecie rozstrzygnąć, jak powinny potoczyć się losy rebelii

Conan Barbarzyńca
- Age of Conan (ENG+, 2-4 os, recenzja) - walka o dominację w świecie stworzonym przez Roberta E.Howarda, w oparciu o powieści opisujące przygody Conana z Cymmerii

Planszowe wersje komputerowych hitów
- Starcraft (ENG, 2-6 os, recenzja),
- World of Warcraft:The Adventure Game(PL, 2-4 os),
- Doom:The Boardgame (ENG, 2-4 os, recenzja, recenzja),
- Age of Empires III (ENG,2-6 os, recenzja)
- Railroad Tycoon (GER lub ENG, 2-6 os, recenzja ),
- Cywilizacja: Poprzez Wieki (PL, 2-4 os, recenzja, recenzja-eng) - planszowa wersja 'Civilization', kultowej serii gier komputerowych. Teraz możesz udowodnić wyższość zbudowanego przez siebie społeczeństwa nad cywilizacjami innych graczy w jeden wieczór!
- Dungeon Lords (ENG, wkrótce PL, 2-4 os, recenzja, videorecenzja) - gra nawiązująca do serii Dungeon Keeper. Jako władca podziemi musisz zbudować labirynt i przygotować pułapki na śmiałków, którzy zechcą się połasić na Twoje skarby

'Saga Lodu i Ognia' George'a RR Martina
- Gra o Tron (PL, 3-5 os, recenzja, instrukcja) - strategia osadzona w świecie Westeros. Pokieruj jednym z pięciu rodów by zdobyć dla niego królewską koronę
- Battles of Westeros (ENG, wkrótce PL, 2 os, informacje od wydawcy) - bitwy pomiędzy Lannisterami a Starkami. Zapowiadane są rozszerzenia z pozostałymi rodami
- A Games of Throne LCG (ENG+, 2-4 os, informacje od wydawcy) - Karciana gra kolekcjonerska - potrzebuje zakupu kolejnych dodatków, aby w pełni rozwinąć skrzydła

Na motywach powieści Kena Folleta
- Filary Ziemi (PL, 2-5 os, recenzja, instrukcja )
- Świat bez końca (PL, 2-4 os, opis gry)

Gry o wampirach i zombie
- Fury of Dracula (ENG+/PL, wkrótce PL, 2-5 os, recenzja, videorecenzja) - Łowcy ścigają Draculę po całej Europie. Gdzie ukrywa się wampiryczny hrabia? Widziano go w Madrycie, potem w Paryżu... Gdzie jest teraz? Lecz uważajcie: jeśli spotkacie Draculę nie w dzień lecz w nocy, z łowców staniecie się zwierzyną!
- Zombiaki i Zombiaki 2:Atak na Moskwę (PL, recenzja, recenzja, videorecenzja),
- Last Night on Earth (ENG, 2-6 os, recenzja,videorecenzja, recenzja w audycji 'Planszostacja')

Battlestar: Galactica
- BattleStar:Galactica (PL, 3-6 os, polska instrukcja, zapowiedź) - gra kooperacyjna, oparta na motywach znanego serialu s-f. Współdziałacie by ochronić flotę statków cywilnych. Ale czy aby na pewno wszyscy macie ten sam cel? Ktoś jest Cylonem i szkodzi ludzkim wysiłkom. Kto?

--------------------------------------------------------------------------------

Wojenne gry negocjacyjno-dyplomatyczne – Podobne mniej więcej do znanego 'Ryzyka', choć - naszym zdaniem - znacznie od niego ciekawsze. Każdy gracz kieruje losami państwa/frakcji, negocjuje sojusze, prowadzi wojny, rozwija posiadane prowincje. Radzimy ostrożność przy nabywaniu tego typu gier na samym początku przygody z planszówkami i bez konsultacji z potencjalnymi współgraczami. Zwykle niemożliwe jest w nich osiągnięcie zwycięstwa bez odpowiednio agresywnej gry (podbój militarny, podstępy, zdrady), a nie każdy dobrze odnajduje się w tego rodzaju działaniach. Czas rozgrywki najczęściej oscyluje w okolicach 2-3 godzin, a zdecydowanie najlepsza zabawa jest przy maksymalnym składzie (4-6 osób).

średnie
- Mare Nostrum (GER/PL, 3-5 os, recenzja) - poprowadź antyczne cywilizacje do panowania nad Morzem Śródziemnym, rozwijaj gospodarkę, buduj cuda świata, rekrutuj bohaterów.
- Antike (GER/PL, 2-6 os, recenzja, videorecenzja) - szybka, dynamiczna gra, przedstawiająca wojnę starożytnych państw i plemion o dominację w Europie.
- Szogun (PL, 3-5 os, recenzja, recenzja, recenzja) - walka o dominację w Japonii. Rozwijasz gospodarkę, podbijasz kolejne regiony. Bitwy toczysz za pomocą wieży bitewnej - tak oryginalnego sposobu rozstrzygania starć na pewno nie widziałeś

ambitniejsze tytuły warte zainteresowania
- Chaos in the Old World (ENG, 3-4 os, pierwsze wrażenia) - gra osadzona w Starym Świecie, znanym z systemu RPG Warhammer. Jako dysponujący unkalnymi zdolnościami bogowie Chaosu (Tzeentch, Khrone, Nurgle lub Slaannesh) walczycie o dominację w poszczególnych krainach Starego Świata
- Gra o Tron (PL, 3-5 os, recenzja, instrukcja) - strategia oparta na sadze Lodu i Ognia, George'a R.R.Martina. Poprowadź jeden z pięciu rodów w zmaganiach o koronę królewską.
- Imperial (ENG/PL, 3-6 os, recenzja) - niebanalny, bardzo udany mariaż gry ekonomicznej i strategicznej. Wcielamy się w inwestorów, kontrolujących europejskie mocarstwa w XIX wieku. Celem jest nie podbój sam w sobie, ale osiągnięcie jak największego zysku. Na rynku obecna jest też wersja Imperial 2030, ze współczesną sytuacją polityczną.

--------------------------------------------------------------------------------

Gry wojenne – gry o tematyce wojennej, nawiązujące do popularnych wydarzeń historycznych (Starożytność, II wojna światowa). Atrakcyjnie wydane (zwykle figurki i klocki zamiast żetonów), o prostych zasadach (niektóre nadają się także do rozgrywek z dziećmi), powinny dobrze sprawdzić się wśród osób zainteresowanych historią i posiadających żyłkę strategiczną. Proponowane przez nas tytuły pozwalają rozegrać ciekawe bitwy lub nawet całe kampanie w czasie mniej więcej 60-90 minut. Stanowią też bardzo fajną zachętę do sięgnięcia po poważniejsze gry strategiczne.

lekkie:
- Memoir'44 (ENG/PL, 2 os, recenzja, recenzja) - walki amerykańsko-niemieckie z okresu II wojny światowej. Dodatki wprowadzają inne teatry działań wojennych. Gra bardzo pobieżnie oparta na realiach II ws.
- BattleLore (ENG/PL, 2 os, recenzja, videorecenzja) - bitwy w świecie fantasy, przypominającym nasze Średniowiecze.

średnie
- Panzer General: Allied Assault (ENG/PL, 1-2 os, rzut okiem) - planszowa wersja komputerowego hitu pod tym samym tytułem. Luźno oparta na realiach II ws strategia, w której można dowodzić siłami amerykańskimi i niemieckimi
- Warriors of God(ENG, 1-2 os, recenzja) - gra opisująca wojnę stuletnią, pomiędzy rywalizującymi królestwami Anglii i Francji. Jak się okazuje, gracze zmagać muszą się nie tylko z wojskami przeciwnika i buntującymi się prowincjami, ale także... z nagłymi zgonami dowódców swoich armii

ambitniejsze tytuły warte zainteresowania
- Conflict of Heroes (ENG/PL, 2-4 os) - front wschodni, walki w skali taktycznej, zróżnicowane scenariusze. Ciekawy system oddający opancerzenie pojazdów i efekty trafień.
- Orzeł i Gwiazda (PL, 2-4 os, recenzja, recenzja) - gracze wcielają się w dowódców wojny polsko-sowieckiej 1920 roku. Teraz można empirycznie sprawdzić na czym polegał plan Piłsudskiego, jakim ryzykiem obarczona była kontrofensywa znad Wieprza, i jak niewiele brakowało Sowietom do zajęcia Warszawy... Znakomity, emocjonujący system tajnych rozkazów i kart operacyjnych.
- Napoleon's Triumph (ENG/PL, 2-8 os, recenzja) - oryginalna, innowacyjna gra, w nowy sposób pokazująca słynną bitwę pod Austerlitz. Nowością są tutaj bloczki (zastępujące kartonowe żetony), mapa przypominająca mapy sztabowe i zasady, w prosty sposób oddające ducha bitew epoki napoleońskiej
- Hammer of the Scots (ENG/PL, 2os, recenzja) - jedna z najlepszych bloczkowych gier wojennych, opisująca powstanie Szkotów pod wodza Williama Wallace'a, znane z filmu 'Braveheart'

---------------------------------------------------------------------------------

Gry dla jednego gracza - Miłośnikom gier wojennych niekiedy trudno znaleźć partnera do rozgrywki, zwłaszcza w przypadku bardziej rozbudowanych tytułów. Dlatego od pewnego czasu na rynku dostepne są gry, które dedykowane są przede wszystkim do rozgrywek jednoosobowych. Wyzwaniem jest tutaj pokonanie samej gry (skryptów przygotowanych przez autora, układów kart akcji itp) i znalezienie wyjścia ze skomplikowanej sytuacji bojowej. Warto podkreślić dbałość o szczegóły autorów taki gier i bardzo narracyjny charakter rozgrywki.
Wszystkie z poniższych gier wymagają dobrej znajomości języka angielskiego.

średnie
- Phantom Leader - kampania powietrzna nad Wietnamem
- Field Commander: Rommel
- Field Commander: Alexander the Great

ambitniejsze tytuły warte zainteresowania:
- Fields of Fire (fabularyzowany zapis rozgrywki) - złożona gra opisująca walki 9 Pułku Piechoty USA w Normandii, w czasie wojny koreańskiej i w Wietnamie. Realistyczny system dowodzenia sprawi, że poczujesz się jak prawdziwy dowódca, którego podwładni nie zawsze wykonują przekazane im rozkazy...
- Silent War - poprowadź wojnę podwodną na Pacyfiku przeciwko siłom morskim imperialnej Japonii
- B-29 Superfortress

---------------------------------------------------------------------------------

Gry kooperacyjne - nie zawsze musisz rywalizować ze współgraczami. W grach kooperacyjnych wspólnie stawiacie czoła przeciwnościom losu i ratujecie świat przed zagrożeniem. Przeciwnikiem może być sama gra (np układ kart) lub jeden ze współgraczy odgrywający 'Tego Złego', któremu pozostali razem się przeciwstawiają. Gry kooperacyjne mocno integrują graczy, sprawiają, że wspólnie planują własne działania.

lekkie
- Pandemic (PL, 1-4 os, recenzja w audycji 'Planszostacja', videorecenzja) - gracze walczą z ogólnoświatową epidemią. Czas upływa, choroby błyskawicznie przenosza się z miejsca na miejsce - czy szczupły zespół miedzynarodowych specjalistów wygra nierówną walkę z mikrobami?

średnie
- Shadow over Camelot (ENG/PL, 3-6 os, recenzja, recenzja) - Rycerze Okrągłego Stołu wspólnie stawiają czoła Złu. Lecz uwaga - wśród nich jest zdrajca, który podstepem stara się ich nakłonić do podejmowania nietrafnych decyzji
- Ghost Stories (ENG/PL, 1-4 os, recenzja, recenzja, recenzja) - azjatyccy mnisi starają się ochronić wioskę, przed hordami duchów. Czy poradzą sobie z kolejną reinkarnacją okrutnego Wu Fenga i jego legionem z piekła rodem?
- Fury of Dracula (ENG+/PL, wkrótce PL, 2-5 os, recenzja, videorecenzja) - Łowcy ścigają Draculę po całej Europie. Gdzie ukrywa się wampiryczny hrabia? Widziano go w Madrycie, potem w Paryżu... Gdzie jest teraz? Lecz uważajcie: jeśli spotkacie Draculę nie w dzień lecz w nocy, z łowców staniecie się zwierzyną!

ambitniejsze tytuły warte zainteresowania:
- Arkham Horror (PL, 1-8 os, recenzja, recenzja) - gra przygodowa nawiązująca do literatury H.P.Lovecrafta, w której gracze usiłują powstrzymać przyjście Wielkich Przedwiecznych
- BattleStar:Galactica (PL, 3-6 os, polska instrukcja, zapowiedź) - gra kooperacyjna, oparta na motywach znanego serialu s-f. Współdziałacie by ochronić flotę statków cywilnych. Ale czy aby na pewno wszyscy macie ten sam cel? Ktoś jest Cylonem i szkodzi ludzkim wysiłkom. Kto?

---------------------------------------------------------------------------------

Gry ekonomiczne - znajdziesz w nich prawdziwe mechanizmy rynkowe (np. podaż/popyt) i wszystkie właściwe biznesowi dylematy: kupić? Sprzedać? W co zainwestować? W odróżnieniu od Monopoly, powszechnie, lecz niesłusznie uważanej za grę ekonomiczną, losowość jest w nich bardzo ograniczona. Kluczowe są decyzje gracza – trafne, lub nie. Wiele w grach ekonomicznych kalkulowania (a jakże!), dają jednak sporo satysfakcji z... zarabiania pieniędzy oczywiście!

lekkie
- Osadnicy z Catanu (PL, 3-4 os, recenzja, videorecenzja, recenzja, instrukcja) - osadnicy przybyli na wyspę. Który z nich pierwszy zbuduje wioski, miasta, drogi? Który trafniej zainwestuje? Który lepiej będzie negocjował wymiany towarów? Pozycja obowiązkowa dla początkujących planszówkowiczów! Do tej pory, na całym świecie sprzedało się 15 milionów egzemplarzy gry.
- Fasolki/Bohnanza (PL, 3-6 os, recenzja) - uprawiaj różne odmiany fasoli, negocjuj wymiany z innymi graczami, decyduj czy zainwestujesz w odmiany rzadkie, czy te popularne...

średnie
- Acquire (ENG/PL, 3-6 os) - walka rekinów finansowych o korzystne przejęcia sieci hoteli. Spekulacja, fuzje, spektakularne upadki, na których - o dziwo - da się nieźle zarobić
- Wysokie Napięcie (PL, 2-6 os,recenzja, recenzja, videorecenzja) - walka koncernów energetycznych o osiągnięcie jak najrozleglejszej sieci. Znakomita symulacja rynku surowców energetycznych i dynamiczne licytacje
- Puerto Rico (PL, 2-5 os, recenzja, videorecenzja, instrukcja) - rozbudowywanie własnych posiadłości na wyspie Puerto Rico. W co zainwestować? W Tytoń, kawę, indygo, a może w najtańszą kukurydzę?
- Modern Art (PL, 3-5 os, recenzja, recenzja) - uważana za jedną z najlepszych gier licytacyjnych. Gracze obracają obrazami pięciu obiecujących artystów. W czasie aukcji prowadzonych na różnych zasadach, decydują o ich cenie i popularności. Bardzo proste zasady, mnóstwo emocji, sporo kalkulacji.
- Chicago Express (PL, 2-6 os, recenzja) - przemyślna gra ekonomiczna, wymagająca zmysłu inwestorskiego. Gracze wchodzą w posiadanie akcji towarzystw kolejowych, rywalizujących o prymat połączenia wschodniego wybrzeża USA z Chicago. Która spółka radzi sobie najlepiej? W którą inwestować? Z kim wspólnie działać, a komu rzucać kłody pod nogi?
- Genua (PL, 2-5 os, recenzja) - opanuj handel w kupieckim mieście Genui. Twój sukces zależy przede wszystkim od zdolności negocjacyjnych.

ambitniejsze tytuły warte zainteresowania
- Brass (ENG, 2-4 os, recenzja, recenzja) - rywalizacja przemysłowców w XIX-wiecznej Wielkiej Brytanii - gra o dużej głębi, znakomicie oddająca realia tamtego okresu
- Imperial (ENG/PL, 3-6 os, recenzja) - niebanalny, bardzo udany mariaż gry ekonomicznej i strategicznej. Wcielamy się w inwestorów, kontrolujących europejskie mocarstwa w XIX wieku. Celem jest nie podbój sam w sobie, ale osiągnięcie jak największego zysku. Na rynku obecna jest też wersja Imperial 2030, ze współczesną sytuacją polityczną.
- Steam/Age of Steam (PL, 3/2-6 os, recenzja, recenzja)- znakomite, różniące się tylko niuansami gry kolejowe, w których zarabiamy na transporcie towarów pomiędzy miastami, a zarobione pieniądze inwestujemy w budowę kolejnych połączeń

--------------------------------------------------------------------------------

Gry przygodowe - w swoim założeniu bardzo podobne do 'Magii i Miecza' (na pewno znasz...). Najczęściej kierujemy poczynaniami bohaterów mierzących się ze Złem, podnoszących swoje umiejętnosci i kolekcjonujących magiczne przedmioty. Schemat zwykle jest podobny: ruch bohaterem, następnie pociągnięcie karty wydarzeń i realizacja zaistniałej sytuacji (np. walka z potworem widniejącym na karcie, znalezienie skarbu etc etc). Tym niemniej od czasów Magii i Miecza pojawiło się kilka ciekawych tytułów, z nowymi, świeżymi pomysłami.
Ze względu na dużą ilość anglojęzycznych tekstów na licznych kartach, czym charakteryzują się przygodówki, radzimy początkującym ograniczyć się do gier polskojęzycznych, przedstawionych poniżej:

- Talisman (Magia i Miecz) (2-6 graczy, PL, instrukcja) - stara dobra Magia i Miecz, nad którą wielu z nas spędziło kawałek dzieciństwa - znów po polsku! Tym razem w nowym, bardzo atrakcyjnym wydaniu (figurki bohaterów, atrakcyjne i kolorowe grafiki na kartach przygód, poprawione zasady)
- Runebound (PL, 2-6 os, recenzja, instrukcja) - klasyczna, planszowa przygodówka. Następca Magii i Miecza. Zwraca uwagę dostepność licznych dodatków w języku polskim.
- Dragon's Ordeal (PL, 2-6 os, recenzja, videorecenzja, recenzja) - gra bardzo podobna do Talismana/Magii i Miecza, ale posiadająca tez kilka nowych elementów (np modułową planszę)
- World of Warcraft:The Adventure Game (PL, 2-4 os, videorecenzja) - gra przygodowa w świecie Warcrafta, w której wykonujesz questy i podnosisz swój poziom doświadczenia

Warte zainteresowania tytuły anglojęzyczne:
- Descent (ENG, 2-5 os, recenzja) - poprowadź bohaterów, stawiając wspólnie czoło mrocznemu Panu Podziemi.
- Last Night on Earth (ENG, 2-6 os, recenzja,videorecenzja, recenzja w audycji 'Planszostacja') - amerykańskie prowincjonalne miasteczko, klasyczni bohaterowie horrorów i... hordy zombich! Czy uda Wam się przetrwać do świtu?
- Fury of Dracula (ENG+/PL, wkrótce PL, 2-5 os, recenzja, videorecenzja) - Łowcy ścigają Draculę po całej Europie. Gdzie ukrywa się wampiryczny hrabia? Widziano go w Madrycie, potem w Paryżu... Gdzie jest teraz? Lecz uważajcie: jeśli spotkacie Draculę nie w dzień lecz w nocy, z łowców staniecie się zwierzyną!
- A Touch of Evil (ENG+, 2-8 os, recenzja) - gra w klimacie znanym z filmu Tima Burtona 'Jezdziec bez głowy'. XVIII-wieczna amerykańska prowincja nawiedzona jest przez potwora. Czy bohaterowie pokonają go zjednoczeni, czy może będa ze sobą rywalizować o chwałę?
- Claustrophobia (ENG/PL, recenzja, videorecenzja, recenzja) - Czy odważysz się wyruszyć na czele grupy śmiałków, aby stawić czoła Demonowi w mrocznych podziemiach? Proste zasady, znakomite wykonanie, szybki czas rozgrywki, klimatyczne scenariusze.

--------------------------------------------------------------------------------

Gry logiczne - gry abstrakcyjne, pozbawione tematu (podobnie jak np warcaby, czy Go). Ta specyficzna kategoria eleganckich gier, ma w Polsce wielu fanów.Choć posiadają minimalną liczbie zasad, pozwalają jednak na wiele możliwości poprowadzenia rozgrywki

- Abalone (PL, 2 os, videorecenzja, recenzja, recenzja)
- Tzaar (ENG/PL, 2os)
- Dvonn (ENG/PL, 2os, informacja)
- Blokus (PL, 2-4 os., recenzja , recenzja, videorecenzja)
- Rój (PL, 2 os, recenzja, recenzja)
- Quarto! (ENG/PL, 2os)
- Quoridor (ENG/PL, 2-4 os, recenzja)
- Ingenious (ENG/PL, 1-4 os,videorecenzja)

----------------------------------------------------------------------------------

Gry imprezowe – można się przy nich bardzo dobrze bawić praktycznie wszędzie, przy każdej okazji i z towarzystwem w każdym wieku - z założenia są to gry lekkie. Zasady są banalne, udział może brać nawet kilkanaście osób, a wszystko trwa najczęściej nie dłużej niż 30 minut. Gry imprezowe mają w rzeczywistości charakter bardziej 'zabawy', niż 'gry', i tak też należy je traktować. Bardzo dobre na zakrapiane 'imieniny u cioci' albo szkolną wycieczkę. Przez planszówkowiczów są wykorzystywane jako rozluźniający przerywnik między poważniejszymi tytułami

- Dixit (PL, 3-6 os, recenzja, recenzja, videorecenzja) - wspaniała, niebanalna gra polegająca na odgadywaniu skojarzeń, które graczom nasunęły unikalne, bajkowo ilustrowane karty, rodem z 'Alicji w Krainie Czarów', 'Dziadka do orzechów' czy 'Małego Księcia'. Doskonały prezent, praktycznie w ciemno - Dixita pokocha każdy, nawet jeśli nigdy do tej pory planszówkami się nie interesował
- Fasolki/Bohnanza (PL, 3-6 os, recenzja) - czy sadzenie fasoli może być tematem partygame? Zdecydowanie może być!
- Bang (PL, 4-7 os, recenzja,videorecenzja) - pojedynek na Dzikim Zachodzie. Wygra Szeryf czy Bandyci? A może Renegat? Ale kto jest kim?
- Palce w Pralce (PL, 4-12 os, recenzja, recenzja) - wygibasy palcami w rytm słynnego klaskanego/wystukiwanego motywu z 'We will rock You' zespołu Queen. Tempo coraz szybsze, a palce coraz bardziej się wyginają... Ta zabawa wciągnie każdego!
- Munchkin (PL, 3-8 os, recenzja, oficjalna strona wersji PL) - Grałeś kiedyś w gry fabularne (RPG)? Pamiętasz ten nieustanny pościg za punktami doświadczenia i skarbami, bez dbania o klimat rozgrywki? W parodiującym taką sesję Munchkinie, znajdziesz to wszystko.
- Jungle Speed/Prawo Dżungli (PL, 2 i więcej, recenzja, recenzja) - okaż się szybszy i zwinniejszy od przeciwników w walce o totem.
- Pitchcar (PL, bez ograniczeń, videorecenzja, oficjalna polska strona Pitchcar Mini) - tradycyjna gra w kapsle w nowym, atrakcyjnym wydaniu
- Villa Paletti (PL, 2-4 os, videorecenzja) - gra podobna w swoich założeniach do Jengi. Gracze konstruują budowlę opartą na filarach, które wyciągać trzeba z niższych pięter.

III




Know-how, czyli jak samodzielnie wybierać dla siebie planszówki?

A więc spodobało Ci się i pragniesz bardziej zagłębić się w planszówkowe hobby, poszukać samodzielnie tytułów, które Cię zainteresują? Fajnie. Naprawdę się cieszymy Pamiętaj o trzech podstawowych pytaniach, które powinieneś sobie zadać przed zakupem:
- przy jakiej okazji będę grać?
- kim są moi współgracze?
- ilu ich będzie?
- ile mam pieniędzy?
Wiesz już to wszystko? Świetnie
Poniżej znajdziesz kilka porad jak się do poszukiwań zabrać oraz linki do najciekawszych witryn w sieci, z informacjami, recenzjami i opiniami o grach planszowych.

1. Poszukiwania gier najlepiej rozpocząć przeglądając ofertę sklepów internetowych, lub odwiedzając pobliski sklep z grami.
Lista sklepów
Oczywiście, jeśli chcesz sprawę załatwić szybko, możesz spokojnie zaufać ludziom pracującym w tych sklepach. Przeważająca większość z nich od dawna zajmuje się planszówkami. Wiedzą, co mogłoby Ci się spodobać – nie wcisną Ci byle czego. Zwyczajnie w świecie rozumieją, że zadowolony klient jeszcze do nich wróci, a do sprzedania mają przecież setki różnych planszówek...
Jeśli jednak chciałbyś samodzielnie zdecydować/znaleźć grę, której aktualnie potrzebujesz, na razie jeszcze powstrzymaj się z kupnem. Wytypuj sobie kilka tytułów które Cię zainteresowały (tematycznie, mechanicznie, nawet graficznie) i zacznij zbierać o nich informacje.

2. Poszukaj recenzji w polskich serwisach poświęconych grom planszowym - linki znajdziesz poniżej.
Ściągnij instrukcję do gry, która Cię interesuje i przeczytaj ją. Lektura odpowie Ci na podstawowe pytania (jak gra przebiega? jaki jest jej stopień komplikacji?).
Instrukcje znajdziesz na stronach wydawców, stronach największych sklepów i na polskim blogu Tom's Boardgames

W dystrybucji znajduje się również miesięcznik "Świat Gier Planszowych" (do nabycia przede wszystkim w sklepach z planszówkami, ale także w sieci salonów EMPiK), w którym znajdziesz liczne i dobre (żeby nie powiedzieć: bardzo liczne i bardzo dobre) recenzje i zapowiedzi.
Obszerne i rzetelne recenzje gier wojennych znajdziesz za to w darmowym, internetowym magazynie "Planszowy Weteran".
Można również skorzystać z zasobów internetowego magazynu Rebel Times, powiązanego ze sklepem internetowym.

Serwis GamesFanatic.pl przygotowuje natomiast cykliczny podcast 'Planszostacja', w którym zaproszeni goście recenzują głośne tytuły, wnikliwie przyglądają się nowościom i przybliżają słuchaczom meandry planszówkowego rynku.

Najpopularniejsze polskie serwisy planszówkowe:
GamesFanatic.pl
Poltergeist
blog Spiellust
videocast "Gry planszowe u Wookiego"
blog Kraina Gier
blog Planszolandia
Gildia Gier Planszowych
forum 'Strategie' dla miłośników gier wojennych i nie tylko
Strategie i Stratedzy
blog PlanShow
Paradoks
blog Tom's Boardgames

Polscy wydawcy gier:
Albi
Egmont
G3
Galakta
Granna
Gry Leonardo
Hobbity
Kuźnia Gier
Lacerta
Lizardy
Portal
Wolf Fang

3. Na tym forum dyskutowano wielokrotnie o najróżniejszych grach. Poszukaj wątku (wątków) poświęconych interesującym Cię tytułom. Niejednokrotnie prowadzone dyskusje pomogą Ci podjąć decyzję, albo zwrócą uwagę na inny tytuł, który do tej pory pomijałeś.

4.Poszukaj informacji o grze w anglojęzycznym serwisie boardgamegeek.com (BGG). Serwis ten grupuje tysiące planszówkowiczów z całego świata, dzielących się wrażeniami odnośnie posiadanych przez siebie tytułów. Co można w nim znaleźć?
- liczne recenzje i opinie pisane przez samych graczy – popularne tytuły posiadają w tym serwisie i po kilkadziesiąt recenzji, pisanych z różnorodnych punktów widzenia
- bogate galerie zdjęciowe pozwolą Ci zorientować się w wizualnej stronie gry
- ranking najlepszych gier świata w ocenie planszówkowiczów.
Gry na średnim poziomie 8/10, są uznawane za wybitne. 7/10 to gry z pewnością dobre. 6,5/10 to wciąż nie są gry słabe - raczej...hm... specyficzne Tymi w okolicach 5/10 nie warto się interesować. Ale bądź też świadom, że nawet wybitna gra niekoniecznie musi spodobać się Tobie, lub Twoim potencjalnym współgraczom. Dlatego lepiej nie kupuj gry 'w ciemno', sugerując się jedynie rankingiem. Czytaj, pytaj, pomyśl...

W opisie każdej gry znajdziesz także przydatne informacje i statystyki:
- User suggested # of Players - rekomendowana liczba graczy, czyli wskaźnik skalowalności (patrz Mini-słownik w części pierwszej poradnika). To, że gra jest nominalnie na 2 do 5 graczy, nie oznacza, że działa jednakowo dobrze przy każdej liczbie osób. Warto mieć to na uwadze i sprawdzić, co sądzą o tym jej posiadacze.
- Avg. Game Weight - poziom komplikacji gry - na początek lepiej wybieraj gry nie przekraczające raczej poziomu 2.50. Te dobijające do 4 chwilowo sobie odpuść...
- Average Rating (rating graph - ikonka wykresu słupkowego, po prawej stronie) - pokazuje w formie wykresu ilość poszczególnych ocen.

5. Wszystkie te zebrane informacje nie zastąpią Ci jednak bezpośredniego kontaktu z właściwą grą. Przejrzyj forum, w dziale 'Spotkania, konwenty, kluby' - całkiem prawdopodobne, że jeśli mieszkasz w dużym mieście, gdzieś w Twojej okolicy odbywają się regularne spotkania planszówkowe. Możesz tam śmiało przyjść, porozmawiać z ludźmi, zagrać w gry, które Cię interesują (warto wcześniej umówić się w odpowiednim wątku, żeby ktoś je przyniósł).
Spotkania, konwenty, kluby - wątek
Regularne spotkania planszówkowe (warto sprawdzić na forum, czy spotkania odbywają się w dalszym ciągu)

Planszówkowicze w całej Polsce organizują z roku na rok coraz więcej dużych imprez, podczas których każdy, nawet osoba nie grająca na co dzień w gry planszowe, może miło spędzić weekend, poznając różnorodne tytuły (zasady są tłumaczone odwiedzającym na bieżąco, przez wyspecjalizowane grupy wolontariuszy).

Najbardziej znaną imprezą tego typu jest Pionek, organizowany w Gliwicach już od kilku lat.
Swoje festiwale planszówkowe, cieszące się coraz większą popularnością i rozgłosem, mają również takie miasta jak:
Gdynia - Gramy
Nowy Sącz - Festiwal Gier
Wrocław i Brzeg - Gratislavia
Poznań - Pyrkon
Kraków - Gralicja
Planszówkowicze zapraszani są również na tradycyjne konwenty miłośników fantasy, takie jak POLCON czy Avangarda

Imprezą, na którą czeka - bez mała - cały planszówkowy świat, są coroczne targi Spiel w Essen. Odbywające się w październiku targi odwiedzają dziesiatki tysięcy miłośników planszówek, spragnionych nowości i kontaktu z wydawcami i autorami. W Essen pojawiają się bowiem praktycznie wszyscy najważniejsi projektanci gier ze swoimi nowymi produkcjami, których debiut specjalnie szykowany jest właśnie na te targi. Nic zatem dziwnego, że jesień jest okresem planszówkowej obfitości, gdy nowe tytuły pojawiają się w naszych sklepach, a gracze żywo dyskutują o essenowych nowościach.
Od kilku lat coraz bardziej widoczna jest tam reprezentacja naszego kraju. Polskie produkcje planszówkowe cieszą się coraz lepszą marką na świecie.



Inne ciekawe miejsca w sieci:

6. Mocno polecamy franko- i anglojęzyczny serwis Bruno Faidutti'ego, znanego twórcy i miłośnika gier planszowych. Krótkie, ilustrowane opisy gier znajdujących się w jego przebogatej kolekcji wskazują bezbłędnie plusy i minusy danego tytułu. Na uwagę zasługują liczne odnośniki do gier o podobnej mechanice

7. Bardzo ciekawe są recenzje Video, tworzone przez Scotta Nicholsona (prywatnie wykładowca na uniwersytecie Syracuse), Toma Vassela czy grupę ObsessedBoardgamers lub BookShelf
Łącznie przedstawiono w nich ok 220 najbardziej popularnych tytułów. Każda Videorecenzja nie tylko prezentuje i opiniuje grę, ale także w przystępny sposób wyjaśnia jej mechanikę i zasady.

8. Serwis boardgamenews.com dostarczy Ci informacji o projektowanych przez wydawnictwa nowościach. Warte uwagi są także felietony i wywiady ze znanymi twórcami gier.



Życzymy wielu, wielu... bardzo wielu emocjonujących gier

W razie potrzeby, chętnie odpowiemy na Twoje wątpliwości na forum. Pamiętaj jednak, że WSZYSTKIE potrzebne informacje znajdziesz w podanych przez nas źródłach

Zadając na forum pytanie o pomoc w wyborze gry, podaj jednocześnie:
- miejscowość, z której do nas piszesz - może znajdzie się ktoś, kto ma grę o którą pytasz i będzie mógł ją przynieść na spotkanie planszówkowe w Twojej okolicy
- jakie gry już poznałeś
- które gry podobały się Tobie i Twoim współgraczom, a które wprost przeciwnie
- czy lubicie żywą interakcję (handlowanie, negocjacje, wojny itp) czy może spokojne budowanie
- z kim zamierzasz grać i w ile osób
- ile pieniędzy zamierzasz przeznaczyć na zakupy

MASZ JAKIEŚ UWAGI, PROPOZYCJE ZMIAN W TYM PORADNIKU? SKORZYSTAJ Z PONIŻSZEGO ODNOŚNIKA:
Uwagi do tego wątku: viewtopic.php?f=1&t=6247
lub pisz do autora na PW